Wyposażenie warsztatu stolarskiego zależy przede wszystkim od rodzaju prac, jakie planujemy wykonywać. Inne narzędzia przydadzą się przy budowie mebli skrzyniowych, inne przy pracy z litym drewnem na toczarce, jeszcze inne przy renowacji zabytkowych przedmiotów. Poniżej opisujemy zestawy narzędzi według stopnia zaawansowania i charakteru pracy.
Narzędzia ręczne — podstawa każdego warsztatu
Narzędzia ręczne umożliwiają precyzyjną pracę przy małych elementach i wykańczaniu detali, których maszyny nie osiągną. W polskich warsztatach rzemieślniczych narzędzia ręczne wciąż stanowią podstawowe wyposażenie, nawet gdy warsztat dysponuje maszynami elektrycznymi.
Piły ręczne
Do podstawowego wyposażenia należą dwa rodzaje pił: piła do cięcia wzdłużnego (z zębami zorientowanymi do cięcia wzdłuż włókien) i piła poprzeczna. W praktyce wielu stolarzy używa jednej piły uniwersalnej z uzębieniem o kącie 60° — wystarczającej do typowych cięć.
Piła grzbietowa (zwana też piłą skrzynkową) służy do precyzyjnych cięć pod kątem i jest niezbędna przy wykonywaniu złącz na uciosach. Jej szeroki grzbiet usztywnia brzeszczot i zapewnia równy przebieg cięcia.
Dłuta
Minimalny zestaw to cztery dłuta płaskie o szerokościach 6, 12, 19 i 25 mm. Dłuta do precyzyjnych złącz (dłuta wiertnicze) mają cieńszy przekrój i pozwalają pracować w głębszych wgłębieniach. Do dłutowania twardego drewna (dąb, jesion) stosuje się dłuta z uchwytami wzmocnionymi metalowym kołnierzem — odpornymi na uderzenia młotka stolarskiego.
Strugi
Strug nr 4 (płaskowniak) o długości około 250 mm jest najczęściej używanym narzędziem do wyrównywania powierzchni. Do wygładzania dłuższych elementów (np. blatów stołów) przydatny jest strug nr 6 — dłuższy płaskowniak. Strug nr 5 (tzw. roboczy) jest kompromisem między długością a wagą i przez wielu stolarzy uznawany za najbardziej wszechstronne narzędzie.
Uwaga praktyczna: Ostrzenie narzędzi ręcznych — dłut i strug — jest umiejętnością samą w sobie. Tępe narzędzie wymaga większej siły, jest mniej precyzyjne i bardziej niebezpieczne niż narzędzie właściwie naostrzone. Do ostrzenia używa się kamieni wodnych (japońskich) o gradacji od 400 do 8000 ziaren.
Narzędzia elektryczne — zwiększenie wydajności
Narzędzia elektryczne przyspieszają pracę przy powtarzalnych czynnościach: cięciu, szlifowaniu, frezowaniu. Nie zastępują jednak precyzji narzędzi ręcznych przy detalach wykończeniowych.
Wiertarko-wkrętarka
Wiertarko-wkrętarka akumulatorowa (18 V) to narzędzie obecne w każdym warsztacie. W stolarstwie służy głównie do wkręcania łączników (wkrętów 4×40–4×70 mm), wiercenia otworów na kołki meblowe i tworzenia otworów przelotowych. Modele z regulowanym momentem obrotowym zapobiegają rozkręceniu łbów śrub w miękkim drewnie.
Frezarka górnowrzecionowa
Frezarka górnowrzecionowa umożliwia wykonywanie rowków, wpustów, profili krawędziowych i złącz na jaskółczy ogon. W Polsce popularne są modele o mocy 1200–2200 W. Do pracy z frezarką niezbędny jest stół frezarski lub przynajmniej prowadnica równoległa — praca frezarką ręczną bez prowadnicy jest nieprecyzyjna i ryzykowna.
Szlifierka taśmowa i oscylacyjna
Szlifierka taśmowa (szerokość taśmy 75 lub 100 mm) służy do szybkiego usuwania materiału i wyrównywania powierzchni płaskich. Szlifierka oscylacyjna (lub delta) jest bardziej precyzyjna i pozwala pracować przy krawędziach oraz w narożnikach. Do wykańczania powierzchni przed lakierowaniem używa się papieru ściernego o gradacji 120–240 ziaren.
Przyrządy pomiarowe i traserskie
W stolarstwie dokładność pomiaru ma bezpośredni wpływ na jakość złącz. Podstawowy zestaw obejmuje:
- Przymiar składany lub taśma miernicza (do 5 m)
- Kątownik metalowy 90° (150 mm) — do sprawdzania prostopadłości
- Kątomierz nastawny (mikroszlifter) — do cięć pod kątem
- Rysik stolarski lub ołówek stolarski 2H — do traserowania linii cięcia
- Znacznik do rowków (znacznik grzbietowy) — do traserowania równoległych linii
Bezpieczeństwo pracy
Przy pracy z narzędziami stolarskimi — szczególnie elektrycznymi — obowiązuje stosowanie środków ochrony osobistej: okularów ochronnych, słuchawek przeciwhałasowych (poziom hałasu frezarki przekracza 95 dB) i maseczki przeciwpyłowej (klasa FFP2 lub FFP3 przy obróbce drewna egzotycznego lub MDF).
Polskie przepisy BHP przy pracach stolarskich reguluje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz niektórych innych pracach.